بابه‌ت: زمانی ستاندارد

      ئه‌میر حه‌سه‌نپوور

 بابه‌ت: زمانی ستاندارد

جه‌عفه‌ر شێخولیسلامی  

 بابه‌ت: زمانی ستاندارد

 بابه‌ت: وێژه‌

 بابه‌ت: زمانی ستاندارد

سازدانی: ئاکۆ مه‌جید

 بابه‌ت: کۆمه‌ڵایه‌تی

بابه‌ت: هه‌واڵ‌‌  

بابه‌ت: هه‌واڵ‌‌

       وه‌رگیراو له‌‌: ڕادیۆ زایه‌ڵه‌

           نووسینی‌: د. شه‌فیق قه‌زاز

           نووسینی‌:  د. هاشم ئه‌حمه‌دزاده ‌ـ زانکۆی ئێکسێتر، بریتانیا

           نووسینی‌: سه‌ركه‌وت له‌تیف، سۆران عارف ـ دهۆك

           نووسینی‌:  تێلى ئه‌مین

پشتیوانی له‌ پێشنیاری

"به‌ فه‌رمیکردنی کرمانجیی خواروو"

 هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ و کاره‌ساتێکی نه‌ته‌وایه‌تییه‌

           نووسینی‌:  ئه‌نوه‌ر سوڵتانی

داخویانی ژ رۆماننڤیسێ کورد سه‌بری سلیڤانی

 ده‌ربارێ پرسا ستانده‌رتکرنا

 زمانێ کوردی

           نووسینی‌:  سه‌بری سلێڤانی

وه‌رن ئه‌م دانوستاندنێ بكه‌ین

بانگه‌وازیه‌ك ژ ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێن كورد

درۆژنامه‌یا هه‌ولاتی دا (ژماره‌ 415، ئێكشه‌مبا 20/4/2008) 53 نڤیسكاران په‌یامه‌كا ڤه‌كری ئاراسته‌ی سه‌ركردایه‌تییا كوردستانێ و چه‌ندین لایه‌نێ، دی كرییه‌ و داخوازێ ژێ دكه‌ن كو ب بریاره‌كا فه‌رمی كرمانجییا ناڤه‌راست (كرمانجییا ژێری، سۆرانی) بكه‌نه‌ تاكه‌ زمانێ ستاندارد و فه‌رمیێ هه‌رێما كوردستانا عێراقێ.

 

           نووسینی‌:  تایێ دهۆكێ

زمان ئامرازی گه‌یاندنی فه‌رهه‌نگه‌ و

گرێده‌ری ئیتنیکی و نه‌ته‌وه‌یی تاکه‌کانه‌

زمان یه‌کێکه‌ له‌ فره‌ ئامرازی بنچینه‌یی گه‌یاندنی که‌لتور له‌ نیوان نه‌وه‌کاندا. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤ به‌رهه‌می کۆمه‌ڵگه‌یه‌، بۆیه‌ هه‌میشه‌ ده‌که‌وێته‌ ژیر کاریگه‌ری ئه‌و سۆسیۆژینگه‌یی تیایدا ده‌ژی. جه‌مسه‌ره‌کانی ژیانی مرۆڤ گریداراوی ئه‌و نۆرم و پیۆرانه‌یه‌ که‌ له‌و کلتوره‌دا هه‌یه‌. ئامرازگه‌لی زمان ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌کی گرنگ و کۆله‌که‌ی په‌روه‌رده‌کردنی منداڵ بۆ هاوکه‌یه‌کردن و ئینتیگراسیۆن بۆ ئاشانبوونی ئه‌و که‌لتووره‌ی تیایدا ده‌ژی.

 

           نووسینی‌:  ئاسۆ بیاره‌یی

کوردی وه‌ک زمانێکی جووت – ستاندارد:

 تێبینی سه‌باره‌ت به‌

گه‌ڵاڵه‌ی داخوازینامه‌ بۆ ره‌سمیکردنی "کرمانجی خواروو"

داخوازینامه‌یه‌ک گه‌ڵاڵه‌کراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی داوا له‌ حکوومه‌تی هه‌رێم بکا که ‌"کرمانجی خواروو" (سۆرانی) وه‌ک زمانی ستانداردی کوردی به‌ره‌سمییه‌ت بناسرێ. له‌ ئه‌و داخوازینامه‌دا، داواکراوه: ...

 

           نووسینی‌:  ئه‌میر حه‌سه‌نپوور

په‌یامی کۆمه‌ڵیک نووسه‌ر و ئه‌دیبی کورد

سه‌باره‌ت به‌ ستانداردکردنی زمانی کوردی

           نووسین‌:  گۆڤاری هاوڵاتی

بایه‌خی په‌روه‌رده‌ له‌ بـاخچـه‌ی سـاوایـانـدا

كاتێك باسی جیهانی منداڵان ده‌كه‌ین به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ دنیای‌ به‌رائه‌تمان دێته‌ به‌رچاو، دیاره‌ ئه‌و به‌رائه‌ته‌ وای له‌ په‌روه‌رده‌كاری جیهانی (جان جاك رۆسۆ) كردووه‌، كه‌ بڵێت: «منداڵ‌ له‌ سه‌ره‌تادا سپی‌و خاوێنه‌ وه‌كو په‌ڕه‌ی گوڵ‌، به‌ڵام كاتێك تێكه‌ڵ‌ به‌ ژینگه‌ ده‌بێت، ژینگه‌ كۆنترۆڵی ده‌كات‌و كه‌سایه‌تیی ئه‌و منداڵه‌ دروستده‌كات»، بۆ نموونه..

 

           نووسینی‌:  نه‌وزاد كه‌لهور

نامه‌یه‌كی‌ كراوه‌ بۆ به‌ڕێز مه‌سعود بارزانی‌

به‌م نامه‌یه‌، كه‌ ئاراسته‌ی‌ به‌ڕێزتانی‌ ده‌كه‌م، ده‌مه‌وێت ئاگادارتان بكه‌مه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌و رووی‌ مه‌ترسییه‌كی‌ زۆر گه‌وره‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌ هه‌موو ئه‌و مه‌ترسیانه‌ كاریگه‌رتره‌، كه‌ له‌ ساڵانی‌ رابردوودا تووشی ئه‌م هه‌رێمه‌ بوونه‌ته‌وه‌، ئه‌و مه‌ترسییه‌ش بریتییه‌ له‌ دابه‌شبوونی‌ زمانی‌ فه‌رمیی خوێندن ‌و نووسین به‌ زمانی‌ كوردی‌ بۆ دیالێكتی‌ سۆرانی‌‌و بادینانی‌ كه‌ ده‌ستكه‌وتی ‌ 86 ساڵی له‌مه‌وبه‌رمانه‌.

 

           نووسینی‌:  ساڵح ژاژڵه‌یی

گریمانه‌ پۆزه‌تیڤه‌کانی زیندوو ڕاگرتنی پێکهاته‌کانی زمانی کوردی

زمان کاریگه‌ری ته‌واوی هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ له‌ گیانله‌به‌رێکی ڕوتی بێهسه‌ت و نه‌زانه‌وه‌ ببێته‌ ئه‌ندامێکی هوشیار و کارامه‌ و ئه‌کتیڤی کۆمه‌ڵگه که‌ هه‌ست به‌ بوونی خۆی وه‌کو مرۆڤێک بکات، کۆنسترۆکتوالیزم، Stevens، 1988). له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دانیشتوانی ده‌ڤه‌ری هه‌ورامان به‌ هه‌ورامی (زمانی ئاویستا) ده‌دوێن، به ‌هه‌ورامی کۆمنیکاسیۆن و پێوه‌ندی ده‌که‌ن، بیر به‌ هه‌ورامی ده‌که‌نه‌وه‌، چه‌مکه‌ باوه‌کانیان هه‌ورامین، هێماکانیان هه‌ورامین..

 

           نووسینی‌:  ئاسۆ بیاره‌یی

پێویستی به‌ کار هێنانی فۆنتی لاتین له‌ کوردستان

ماوه‌یه‌کی دوور و درێژه‌ که‌ گه‌لێک بابه‌ت له‌ سه‌ر ئیستاندارد کردنی زمانی کوردی و زمانێکی یه‌کگرتووی فه‌رمی ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ ده‌کرێت و له‌ ئه‌نجام دا زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری نووسه‌ران و ڕه‌وشه‌نبیران به‌ پێی جه‌بر و ناچاری گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ که‌ له‌ ناو زاراوه‌ جۆراوجۆره‌کانی کوردی دا وه‌ک " زازاکی، کرمانجی، سۆرانی، که‌لهۆڕی، هه‌ورامی و ... " دا دوو زاراوه‌ی " سۆرانی و کرمانجی " به‌ ئه‌ساس بگیرێن.

 

           نووسینی‌:  شێرکۆ جیهانی

زمانی کوردی و ئاوابوونی خۆری ستانداردبوونی

ئه‌گه‌ر ته‌نیا چه‌ند ساتێک بمانه‌وێت تێبینی ڕاگه‌یاندنێک بکه‌ین، به‌تایبه‌ت په‌خشه‌ ئاسمانیه‌کانی کورد، ئه‌وا، نه‌ک په‌یڕه‌ونه‌کردنی زمانێکی ستاندارد، به‌ڵکو ڕێنووسیشیان به‌ره‌و ئاقارێکی شێواندن بردووه‌، چونکه‌ ته‌نیا که‌‌ناڵێک له‌ یه‌ک کاتدا، له‌ ژێرنووسه‌ هه‌واڵییه‌کاندا تیپی لاتینی و تیپی به‌ ناو عه‌ره‌بی به‌کار ده‌هێنن، ئه‌مه‌ خۆی به‌شێکه‌ له‌ پرۆسه‌ی له‌گۆرنانی زمان، ئیدی ئێمه‌ چ تروسکایه‌ک له‌ ڕاگه‌یاندنه‌کان (به‌ تایبه‌ت په‌خشه‌ ئاسمانییه‌کان) ببینین تا ببن به‌و ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌ی که‌ ئێمه‌ی کورد ساڵانێکه‌ به‌ دوایدا وێڵین. ...

 

           نووسینی‌:  مه‌زن عوسمان

کۆمه‌ڵناسیی زمان

د. محمد رضا باطنی

 

کۆمه‌ڵناسی زمان یه‌کێکه‌ له‌ زانسته‌ نوێیه‌کان که‌ له‌ به‌یه‌کگه‌ییشتنی دوو زانستی زمانناسی و کۆمه‌ڵناسی پێک دێت. هه‌روه‌ها که‌ ده‌روونناسی زمان له‌ به‌یه‌ک گه‌ییشتنی ده‌روونزانی و زمانناسی پێک هاتووه.

 

        وه‌رگێڕ: ئارام شه‌کیبائی (هه‌ورام)

به‌رنامه‌ی زمانی

ئاماژه‌ی وه‌رگێڕ: ئه‌م نووسراوه‌ی خواره‌وه‌ وه‌رگێڕانێکی ئازادی (به‌ هه‌ندێک ده‌ستکارییه‌وه‌) به‌شێک‌ له‌ وتارێکی د. محه‌مه‌د ره‌زا باتنی‌یه‌ به‌ ناوی "زمانناسی کۆمه‌ڵناسانه‌" که‌ له‌ گۆڤاری "فه‌رهه‌نگ و زینده‌گی" له‌ ساڵی 1348ی هه‌تاویدا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌ و ئیستاش به‌ هۆی ئه‌و بارودۆخه‌ی ئیستای زمانی کوردی به‌ پێویستم زانی وه‌ریبگێڕم بۆ سه‌ر زمانی کوردی؛ هیوادارم بتوانم له‌ داهاتوودا به‌ گشتی ئه‌و وتاره‌ دڕێژه‌ی د. باتنی وه‌رگێڕم.

           نووسینی‌:  ئارام شه‌کیبائی ـ پاوه 

ئه‌لبانيا ( که‌ ناوه‌ ميللييه‌که‌ی شقيپ ـ ه‌ ) يه‌ک له‌ ده‌وڵه‌ته‌کانی به‌لقانه‌ و ده‌که‌وێته‌ خوارووی ئه‌وروپا. ڕووپێوه‌که‌ی ( 28.748) کيلۆمه‌تری چوارگۆشه‌يييه‌، کۆی دانيشتووانی 3.563.112 مليۆنه‌، له‌ ساڵی 1946 دا بوو به‌ کۆماری ئه‌لبانييای ميللی که‌ سه‌ر به‌به‌ره‌ی کۆمه‌نیزمی چين بوو.

           نووسینی‌:  موحسين جوامێر

په‌روه‌رده‌ چۆن پرۆگرامه‌كانی‌ خوێندنی‌ داناوه‌؟

یه‌کێک له گرفتارییه‌کانی هه‌ندێک مامۆستا له ناوه‌نده‌کانی خوێندندا که‌میی قه‌باره‌ی ئه‌و پڕۆگرامه‌یه‌ که بۆ وانه‌که‌ی دیاریکراوه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی هه‌ندێ وانه‌ی تره‌وه‌ که قه‌باره‌ی پڕۆگرامه‌که زۆره و بۆ ته‌واوبوونی مامۆستا و قوتابیش ماندوو ده‌کات.

           نووسینی‌:  سه‌ڵاح سه‌عید ئه‌مین

           گفتوگۆ‌:  گۆڤاری کۆمه‌ڵ

هه‌ڤاڵ جاهیده‌ خه‌ڵكی هه‌رێمی بۆتانه‌، ئه‌م هه‌رێمه‌ له‌ڕووی زمان و كولتووری كوردیه‌وه‌ خاوه‌نی پێگه‌یه‌كی به‌هێزه‌، لاوك و سترانی كوردی رۆڵێكی به‌رچاویان بینیوه‌ له‌به‌ره‌نگابوونه‌وه‌ی سیاسه‌تی توانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كه‌ لایه‌نی ده‌وڵه‌تی فاشیست و ناوه‌ندگه‌رایی توركیاوه‌ دژ به‌هه‌بوونی كورد به‌ڕێوه‌ده‌برا. به‌تایبه‌تی لاوكبێژ و سترانبێژه‌ خۆجێیه‌كان رۆڵێكی یه‌كجار گرنگ و به‌كاریگه‌ری هه‌بووه‌ له‌زیندوو هێشتنه‌وه‌ فه‌رهه‌نگی كورد له‌و هه‌رێمه‌دا. هه‌ڤاڵ جایده‌ش ده‌ڵێت:"هه‌رچه‌نده‌ زمان و سترانی كوردی قه‌ده‌خه‌شكرا له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تی توركیاوه‌، به‌ڵام هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ ئاواز و سترانی كوردی له‌سه‌ر زاری ئێمه‌ بوون، هونه‌رمه‌نده‌ خۆجێیه‌كان ده‌نگیان زۆر خۆشبوو و كاریگه‌ری زۆریان له‌ له‌سه‌رمان ده‌كرد، له‌به‌رخۆوه‌ ئاواز و لاوك و سترانه‌كانی ئه‌وانمان ده‌وته‌وه‌.

           نووسینی‌:  سه‌باح نووری

ئه‌‌و شه‌ش مانگه‌ی له‌سجندا بووم

 ڕشته‌ی ده‌رونناسی که‌ پێنج ساڵه،‌ ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ ده‌دات که‌ چه‌ند جارێک خوێندکار بڕیاری خۆی بگۆڕێت سه‌باره‌ت به‌وه‌ی له‌ چ شوێنێک پراکتیکه‌که‌ی بکات. ‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ من دڵنیابوم له‌ چ شوێنێک پراکتیکه‌که‌م بکه‌م. ساڵه‌کان ڕۆشتن و کاتی ئه‌وه‌ هات ڕه‌وانه‌ی شوێنی جیاوازمان بکه‌ن بۆ پراکتیک. ئه‌گه‌رچی سه‌رپێچی کردن بوو له‌ ئامۆژگارییه‌کانی دایکم، که‌ شوێن پێی باوکم نه‌که‌وم به‌ڵام له‌سه‌ر داوای خۆم‌و خۆشبه‌ختانه‌ هیچ که‌سێکی تر داوای ئه‌و شوێنه‌ی نه‌کردبوو، له‌خستنه‌ شانسه‌که‌دا سجن بۆ من ده‌رچو.

           ئاماده‌کردنی: فریشته‌ که‌وه‌

ده‌رباره‌ی به‌كارهێنانی زمان له‌ قوتابخانه‌كانی هه‌رێمدا

هێشتا وانه ‌وتنه‌وه‌ له‌ قوتابخانه‌كانماندا تووشی قورسییه‌كی گشتگیر بووه‌، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین به‌ نیمچه‌ بنبه‌ست گه‌یشتووه‌، به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و دوو ده‌یه‌یه‌ی كه‌ هه‌رێم له‌ باوه‌ش ئاشتی‌و ئازادیدا بوو، ئه‌و هه‌وڵانه‌ش كه‌ دراوه‌ بۆ دانانی میكانیزمێكی گونجاو بۆ وانه‌وتنه‌وه‌ به‌ زمانی كوردی له‌ هه‌موو قۆناغه‌كاندا ئه‌نجامێكی دڵخۆشكه‌رو به‌رهه‌مێكی سوودبه‌خشی نه‌بووه‌ كه‌ شایسته‌ بێت به‌ ره‌وتی په‌روه‌رده‌و فێركردن بۆ پاشه‌ڕۆژێكی باشتر.

           ئاماده‌کردنی: سدیق حامید

چاره‌نووسی منداڵانی ناو گرتووخانه‌کان

به‌یان عه‌زیزی  ئه‌و کارناسه‌ی که‌ له‌سه‌ر منداڵه‌ زیندانیه‌کان لێکۆڵینه‌وه‌ ده‌کات، ده‌ڵێت که‌ "منداڵان ده‌بنه‌ قوربانی شه‌ڕ و هه‌ڵڵای نێوان ژنانی زیندانی". ئه‌و هه‌ر وه‌ها ده‌ڵێت که‌ "جاری وایه‌ ژنانی زیندانی بۆ تۆڵه‌ ئه‌ستاندنه‌وه‌ له‌ دایکێک، له‌ منداله‌که‌ی ده‌ده‌ن و زۆر جارانیش دایکه‌که‌ به‌ هۆی ئه‌و بارودۆخه‌ روحیه‌ که‌ تووشی بووه‌، خۆی بۆ خۆی له‌ منداڵه‌که‌ی ده‌دات."

           ئاماده‌کردنی: ئه‌میر باباخانی

زمانی ستانده‌ردی کوردیی

 له‌ نێوان گه‌نده‌ڵیی ده‌سه‌ڵات و زاراوه‌په‌رستییدا

           نووسینی: 1- کامیار سابیر ( خه‌تاب سابیر) - 2- هه‌ندرێن

پێشنياره‌کانی هیشام ئاکره‌يی

له‌باره‌ی زمانی يه‌کگرتووه‌وه‌؛ هه‌ڵه‌ی له‌ سه‌ر هه‌ڵه‌یه‌

کاک هيشام ئاکره‌یی، له‌ سايتی کوردستان نێتی هێژادا بابه‌تێکی به‌ نێوی (پێشنيار بۆ زمانی يه‌کگرتووی کوردی) بڵاوکردووه‌ته‌وه‌، تیايدا چه‌ند ڕاوبۆچوونێک ده‌خاته‌ به‌رده‌م بۆ هێنانه‌کايه‌ی زمانێکی توند و ته‌کووزی کوردی. کورته‌ی بۆچوونه‌کانی له‌وه‌دا کۆ کردووه‌ته‌وه‌، که‌ نابێ هیچ شێوه‌زارێک بکرێت به‌ بنگه‌ و بنه‌ما، به‌ڵکوو لێژنه‌يه‌ک پێک بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌کانی بچنه‌ گوندێکی دووره‌ده‌ست و له‌وێ وه‌ک تاقیگه‌يه‌ک، که‌شوهه‌وايه‌ک دروست بکه‌ن بۆ له‌دايکبوونی زمانێکی يه‌کگرتووی نوێی کوردی، پاشان فه‌رزکردنی.. له‌ کۆتايیی پێشنياره‌کانيدا ده‌قێکی وه‌ک نموونه‌ هێناوه‌ته‌وه‌.

            نووسینی‌:  عه‌لی بريفکانی

که‌ناڵه‌ ئاسمانیه‌کانی ته‌له‌فزیۆنی کوردی جیهانی نین

ئه‌و كه‌ناڵه ئاسمانییه‌ی زیاتر له‌ ده ساڵ به‌سه‌‌ر ته‌مه‌نی‌دا تێده‌په‌ڕی و نه‌یتوانیوه به فارس، عه‌ره‌ب و توركی بسه‌لمێنێ که‌ هه‌ولێر و سلێمانی و دهۆك وه‌ك به‌غدا كێشه‌ی ته‌قینه‌وه‌یان لێ نییه، هه‌ر وه‌ك پیاده‌‌یه‌كه‌ له‌ سنووری توركیا گلیاندابێته‌وه. ئه‌و كه‌ناڵه‌ی نه‌یتوانیوه‌ ئه‌ده‌بی كوردی به‌ زمانی ده‌رو دراوسێ و زمانی باڵاده‌‌سته‌كانی دنیا به هه‌موو جیهان بناسێنێ، هه‌‌ر وه‌‌ك شاعیرێكی كورده‌ ده‌فه‌ته‌ره‌‌كه‌ی له ترسی ئه‌منیه و جه‌ندرمه و ئیسخباره‌ت هاویشتبێته سه‌‌ركڵی ئاگردان . ئه‌و كه‌ناڵه‌ ته‌له‌فزیۆنیه‌ی ...

           نووسینی‌:  مسته‌فا شێخه