وه‌رن ئه‌م دانوستاندنێ بكه‌ین

تایێ دهۆكێ

د رۆژنامه‌یا هه‌ولاتی دا (ژماره‌ 415، ئێكشه‌مبا 20/4/2008) 53 نڤیسكاران په‌یامه‌كا ڤه‌كری ئاراسته‌ی سه‌ركردایه‌تییا كوردستانێ و چه‌ندین لایه‌نێ، دی كرییه‌ و داخوازێ ژێ دكه‌ن كو ب بریاره‌كا فه‌رمی كرمانجییا ناڤه‌راست (كرمانجییا ژێری، سۆرانی) بكه‌نه‌ تاكه‌ زمانێ ستاندارد و فه‌رمیێ هه‌رێما كوردستانا عێراقێ. ب گۆتنه‌كا دی داخوازا دكه‌ن كو كرمانجیا ژۆری وه‌ك زمانێ خواندن ونڤسارێن دام و ده‌زگه‌هێن فه‌رمی ل پارێزگه‌ها دهۆكێ و ده‌ڤه‌رێن دی یێن كرمانجی- ئاخێف بێته‌ راگرتن.
ئه‌ڤ داخوازی یه‌، به‌ری كو ناڤه‌رۆكا وێ مه‌ نیگه‌ران بكه‌ت، شێوازێ یه‌.
كۆمه‌كا نڤیسكارێن كورد، شوونا ده‌رگه‌هێ دانوستاندنێ دگه‌ل نڤیسكار وزه‌مانزانێن كوردێن ده‌ڤه‌ر و پارچه‌یێن دی یێن كوردستانێ ڤه‌كه‌ن وڤی بابه‌تی گرنگ ونازك، دوور ژ ده‌ماركیریێ، بێخنه‌ به‌ر باس و ڤه‌كۆلینه‌كا زانستی وبابه‌تیانه‌ و پێگریێ ب بنه‌مایێن دیموكراسی ومافێن مرۆڤی بكه‌ن و بریارا دویماهیێ بۆ بسپۆر و ئیراده‌یا گه‌لێ مه‌ بهێلن، كورتترین وكرێترین رێك گرتینه‌ به‌رخۆ، ئه‌و ژی ته‌نگاڤكرنا سه‌ركردایه‌تیا كوردستانێ یه‌ د ڤێ ره‌وشا نازك و كاودانێن سه‌خت دا ژبۆ كو بریاره‌كا، نه‌ ته‌نێ هه‌ڤدژ دگه‌ل سرۆشتێ ده‌ستهه‌لاتا كوردستانێ و ئیراده‌یا خه‌لكێ مه‌ به‌لكو دژی ساده‌ترین پرنسیپێن دیموكراسیێ ومافێن مرۆڤی بیت. ئه‌ڤه‌ دگه‌ل هندێ كو گه‌له‌گ ژ واژووكه‌رێن وێ "په‌یامێ..." به‌رده‌وام ده‌ستهه‌لاتا كورستانێ دنڤیسینێن خۆ دا، ب گه‌ندل و ئه‌نتی دیموكرات تاوانبار دكه‌ن و رۆژانه‌ وانه‌یێن دیموكراسێ، زه‌لالبوونی وپرنسیپێن مافێن مرۆڤى دده‌نێ.
ئه‌م دگه‌ل هندێ كو د پشتراستین سه‌ركرادیه‌تیا كوردستانێ ژ هندێ حه‌كیمتر و دووربینتره‌ بریاره‌كا وه‌ها گران ل ژێر فشارا ڤی گرۆپی یان گرۆپێ هه‌ بده‌ت، هه‌می مافه‌كی دده‌ینه‌ خۆ كو ب رێكێن دیموكراسی و دچارچووڤه‌یا یاسا ورێسایێن كارپێكری دا ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌ر بریاره‌كا ژ ڤی جۆره‌یی ره‌د بكه‌ین.
زمانێ كوردی زمانه‌كێ فره‌ستاندارده‌ وه‌ك زمانێن ئه‌رمه‌نی، ئه‌لبانی، نه‌رویجی، چینی، ئوسیتى، وگه‌له‌كێن دی و ئه‌ڤ فره‌ستاندارد بوونه‌ ژی چ جاران نه‌بوویه‌ رێگر كو كورده‌كێ شنگارێ، هه‌وره‌مانێ، وانێ مه‌هابادێ، عه‌فرینێ، سلێمانیێ، ئه‌له‌گه‌زێ، لوبنانێ كازاخستانێ، جورجیایێ.... هتد هه‌ست نه‌كه‌ن كو هه‌ر هه‌می ب زاراڤه‌، دین ومه‌زهه‌بێن خۆ یێن جودا، جودا ڤه‌ ئه‌ندامێن یه‌ك نه‌ته‌وه‌نه‌ و هه‌ر هه‌میا ژی یه‌ك وه‌لات و دیرۆك و چاره‌نووسا هه‌ڤپشك هه‌یه‌.
ل به‌ر رۆناهیا ڤێ راستیا زه‌لال ئه‌م ژ برایێن خۆیێن ره‌وشه‌نبیر ونڤیسكارێن ئه‌و "په‌یام" واژووكری و نه‌كری رادبێژین:- "وه‌رن ئه‌م دان وستاندنێ بكه‌ین و بلا دانوستاندنا مه‌ ب نه‌فه‌سه‌كا زانستی وبابه‌تیانه‌ بیت و بلا رێز ل دیتن وبۆچوونێن هه‌ڤدو بگرین وپتر ده‌لیڤێ بده‌ینه‌ بسپۆرێن ڤی واری و پتر ل ئه‌زموونێن زمانێن دی بكۆلین، ژبه‌ر كو ئه‌م باوه‌ر دكه‌ین ئه‌ڤه‌ باشتره‌ ژ هندێ كو ئه‌م پشتا خۆ بده‌ینه‌ ئێك و هه‌ر ئێك ژمه‌ تشته‌كی ژ سیاسییان بخوازیت..."
ده‌رباره‌ی ناڤه‌رۆكا "په‌یامێ" وئه‌و پرس و نیگه‌رانیا تێدا هاتیه‌ خویا كرن ژی ، ژ نه‌بوونا تاكه‌ زمانێ ستاندارد، ئه‌م دیتن وبۆچوونێن ئه‌كادمی و زمانزانێ هێژا د. ئه‌میر حه‌سه‌نپووری یێن كو دنڤیسارا خۆ دا:- "كوردی وه‌ك زمانێكی جووت – ستاندارد" ( لێره‌ وتاره‌که‌ی د. حه‌سه‌نپوور بخوێنه‌وه‌ ) به‌لاڤ كرین، ب باشترین، زانستیترین و ئه‌بجه‌كتیڤترین به‌رسڤ دزانین و ب ته‌واوی پشته‌ڤانی لێ دكه‌ین ونه‌فه‌سا وی یا زانستیا نه‌ و دلسۆزی و هه‌ستێ وی ب په‌رسیاریێ وه‌كی چیایێن كوردستانێ به‌رز رادگرین ل ژێر به‌لاڤ دكه‌ین ب هیڤیا، ئه‌و دیتن وبۆچوون ببنه‌ شنگسته‌یێ هه‌ر دانوستاندنه‌كێ ل سه‌ر ڤی بابه‌تی.