سهبری سلێڤانی : رۆماننڤیس
داخویانی ژ رۆماننڤیسێ کورد
سهبری سلیڤانی دهربارێ پرسا ستاندهرتکرنا زمانێ کوردی
برێز سهرۆکێ ههرێما کوردستانێ
برێزان سهرۆک و
ئهندامێن پهرلهمانتۆیێ کوردستانێ
برێزان سهرۆک و ئهندامێن
ئهنجۆمهنێ وهزیرێن کوردستانێ
برێزان وهزیرێ پهروهردێ و خواندنێن بلند
برێزان سهرۆک و سهکرهتهر و ئهندامێن مهکتهبێن سیاسی یێن
پارتێن کوردستانی
برێزان رهوشهنبیر و نڤیسکارێن کورد
ههڤزمانێن برێز،
کوردستانیێن برێز،
وهک
پێگری ب بنهمایێن دیمۆکراسی و پێکڤهژیان و لێبۆرینی، ئهز سهبری
سلێڤانی، ههلویستێ خوه بهرانبهر "پهیاما کۆمهلا نڤیسکار و
ئهدیب و ئهکادیمستێن کورد" دهربارێ ستاندهرتکرنا زمانێ کوردی،
بۆ وه یێن رێزدار دیار دکم:
پرانییا نڤیسکار، زمانزان و
فیلۆسۆفێن جیهانێ باوهر دکن کو زمان ههبوونا مرۆڤی یه، زمان
خانیێ بوونهوهریێ یه، زمان بنهمایێ پارازتنا ژیانێ یه، ژ بهر
کو ب راستی ژی زمان وهسانه، لهورا داگیرکهرێن کوردستانێ
بهردهوام ههولداینه زمانێ کوردی لاواز بکن دا کو پهیوهندییا
مرۆڤێ کورد د گهل ئاخ، ناسنامه، دۆز و دیرۆکا وی لاواز ببیت.
دووربوونا مرۆڤی ژ زمانێ وی یێ زکماکی، دبیته هۆکارهکێ سهرهکی
کو ههموو پهیوهندییێن مرۆڤی لاواز ببن و بهره بهره نهمینن.
ئێک ژ ئهگهرێن هاڤیبوون و بیانیبوونا مرۆڤێ کورد دوورکهڤتنا وی
بوو ژ زمانێ وی یێ زکماکی، بهلێ ئانها ئهو داگیرکهر نهمان و
مرۆڤێ کورد ئێدی ژ سیاسهتا بوهژین و زڕبههریێ ناترسیت ب تایبهت
ل باشوورێ کوردستانێ. ئێکهمین جاره د دیرۆکا مرۆڤێ کورد ده کو ب
ئاوایهکێ ئازاد، ب زمانێ خوه یێ دایکێ دئاخڤیت، دخوینت و دنڤیسیت.
ئهم باوهر دکن کو ستاندهرتکرنا زمانێ کوردی پرسهک پیدڤی یه
بهلێ نه ل ههر جهـ و دهمی چونکی ئاوایێ پیکهاتهیێ جڤاکی ژ جه
بۆ جهی و ژ دهم بۆ دهمی، ههروهسان ژ جڤاک بۆ جڤاکی جودا یه.
لهورا ژی ههولدانا دامهزراندنا زمانهکێ ستاندارت دێ ببیته
ئهگهر بۆ دابهشکرنا جڤاکێ کوردستانی و ئاخا کوردستانێ. ئهو ب
خوه وهکو لانگویستیک، ستاندهرتکرنا زمانهکێ – ههگهر پیدڤی
بیت - گهرهکه وهکو دیرۆک دهست پێ بکت، قووناغ ب قووناغ، نه
وهکو بریار بهێته سهپاندن چونکی ئهزموونێن وهسان دبن جهێ
پرسیار و گومانێ و سهرکهڤتنێ ب دهست ڤه ناهینن، بهلێ دوور
نینه دووبهرهکی و ڤهقهتیان و پارچهکرن دهست پێ بکت و ئهز
هێڤیخوازم کو سهرکردایهتییا سیاسییا کوردی رژده ل سهر ههڤگرتن
و ئێکبوونا مللهتێ کورد.
بهێزکرنا ههموو زاراڤێن کوردی واتهیا بهێزکرنا زمانێ کوردی ددت،
کو نێزیک ببیته ستاندارت، بێ کو زیانێ بگههینت پیکهاتهیێ
نهتهوه، ناسنامه، دیرۆک، جوگرافی و یا ژ ههموویان گرنگتر
ههڤگرتنا مللهتێ کورد. ئهز هزر دکم کو سهپاندنا زاراڤهکێ ژ
زاراڤان، ب تایبهت د ڤێ قووناغێ ده، دێ زیانێ گههینت
دهستکهڤتێن کوردستانێ ب تایبهت یێن سیاسی، رهوشهنبیری، جڤاکی،
پهروهرده و فێرکرنێ.
ئهم وهکو مللهتێ کورد د قووناغا وهرار و پیشکهڤتنێ را دهرباز
دبین و یا باش ئهوه کو ئهم ب هوشیاری و خهمخوهری، ب رژدی و
ساخبیری، سهرهدهریێ دگهل پرسێن خوه یێن جارهنڤیسی و دیرۆکی
بکن، نهکو ب بریارهکا سیاسی یان ئینسیاتیڤهکا بچووک ژ
ئاخاڤتنکهرێن زاراڤهکێ تایبهت.
ب نێرینا من، سیاسهت و بریارێن سیاسی دکارن د خزمهتا دۆزێن
مللهتێ کورد ده بن، بهلێ پرسا زمان و شیوهزارێن کوردی کارهکه
و دکهڤیته سهر ملێن زمانزان، نڤیسکار، رهوشهنبیر، ئهکادیمست
و بسپۆرێن کورد و وان پێدڤی ب هاریکارییا کارێ سیاسی ههیه بهلێ
دیسان ئهم دووپاتێ دکن و دبێژن: سهپاندنا زاراڤهکێ ل سهر
کوردستانێ کارهکێ مهترسیداره چونکی دێ زیانێ گههینت پێکهاتهیێ
کوردی ژ ههر لایهنهکێ ڤه. مژوولکرنا سیاسهتمهدارێ کورد ب
پرسا زمان و شیوهزارێن کوردی ڤه، دێ کارتێکرنێن نهرێنی گههینت
کار و خهباتێن وی یێن سیاسی چونکی د ڤێ قووناغا نازک ده، پێدڤی
یه ههموو شیان و ئالاڤێن خوه بۆ پرسێن سیاسی و جارهنڤیسی
تهرخان بکت. مایتێکرنا سیاسهتمهدارێن کورد د پرسا زمان و
شیوهزارێن کوردی ده دێ بیته پرس و بهرپرسیاری بهرانبهر نفشێن
کوردستانی ل ههر جهـ و دهمی، دبیت کو د بهرژوهدنییا لایهنهک
سیاسی یێ تایبهت ده، یان د بهرژهوهندییا دهڤهرهکا تایبهت
ده، یان ژی د بهرژهوهندییا هندهک کهس و هیزێن خویانی و
بیانی ده بیت، بهلێ گومان نینه کو نه د بهرژهوهدنییا
تهڤایا کوردستانێ ده یه چونکی کوردستان نه بتنێ باژێرهکه یان
زاراڤهکه.
برێزان،
ژ ئهزموونێن جڤاک و مللهتان دیار بوو کو کهس نکارت زمانان
چێکهت، بهلێ زمان ب خوه دهێنه چێکرن. ئهڤجار جهێ حیبهتی و
سهرسامیێ یه کو هندهک کهس و لایهن دخوازن ب خورتی زمانهکێ
چێکهن و بکهن ستاندارت. ب هزرا مه ئهڤه کارهکێ نهرهوا یه
و بسهر ناکهڤیت بهلێ دبت ئهنجامێن گهلهک خراب بۆ کورد و
کوردستانێ پهیدا بکهت.
دیرۆکا مه، جوگرافییا مه، زاراڤێن مه، ههروهسان کولتوور،
پهروهرده، بهرژوهندی، خهون و تراژیدییا مه ههموو بنهمایێن
ههبوونا مه نه، ئهرکهکێ ئهخلاقی و دیرۆکی یه د ڤێ قووناغێ
ده ئهم وان بنهمایان بپارێزن و پتر بهێز بکهن. ئهم ههموو
خوه بهرپرسیار دبینن بهرانبهر پارازتنا ماف و بنهمایێن مرۆڤێ
کورد و بهری ههرتشتی زمان و شێوهزارێن کوردی. من باوهری ب
ههڤگرتنا مللهتێ کورد ههیه و ههروهسا ب پارازتنا بنهمایێن
ههبوونا وی ل ههر جههکێ ههبیت. باشوورێ کوردستانێ بهشهکه ژ
کوردستانا مهزن و پرانییا خهلکێن کوردستانێ ب زارێ کرمانجی
دئاخڤن، بهلێ دگهل هندێ ژی، مه نهخوازتییه کو زاراڤێ کرمانجی
بهێته سهپاندن یان ببیت زمانێ ستاندارتێ مللهتێ کورد. ههر
مرۆڤهک ئازاده کو ب زمان و شێوهزارێ خوه بخوینت، بنڤیست، فێر
ببیت و پهروهرده ببیت ههتا کو بکارت ئافراندنێ بکهت و
ههبوونا خوه وهکو مرۆڤ و ناسنامه بپارێزیت. ههرچهنده
داگیرکهرێن کوردستانێ دخوازن دووبهرهکی و بێتفاقی دناڤبهرا
کوردان ده پهیدا ببیت و مرۆڤ ژ پرسێن خوه یێن نهتهوهیی و
مرۆڤانه ڤهقهتیت، بهلێ من باوهری ب دابهشکرنا کوردساتانێ ل
سهر چهند پاریزگههـ یان ههرێم یان ژی دهڤهران نینه. ههموو
باژێر و دهڤهرێن کوردستانێ (ههولیر، دهۆک، کهرکووک و سلێمانی)
ههڤتهمامکهرن بۆ پارازتنا ههبوون و ژیانا کوردستانییان،
ههروهسا من باوهری ب دابهشکرنا ههرێمان ژی نینه وهکو (بههدینان
و سۆران) و چو جار من و ههڤبیرێن خوه ژ نڤیسهرێن دهڤهری کار
بۆ نهکرییه و ئهم ناکهن ژی چونکی ئهو ئارمانجا داگیرکهرێن
کوردستانێ بوویه، بهلێ ئارمانجا مه ههڤگرتن و ئێکبوونا کورد و
کوردستانێ یه. لهورا ژی ئهم دبینن، سهپاندنا زاراڤهکێ نکارت
خزمهتا ههڤگرتن و ئێکبوونا مللهتێ کورد بکهت، بهلێ دێ بیته
هۆکار بۆ تێکدانا ئاشتی و ئازادی و سهقامگیریێ ل ڤی وهلاتێ کو ب
خوینا شههیدان هاتییه ئاڤدان، ههروههان دێ بیته هۆکار بۆ
لاوازبوونا ههڤگرتن و ئێکبوونا کوردان ل ههمبهر داگیرکهر و
نهحهزێن کوردستانێ. پێدڤی یه ئهم وهکو کورد رێزێ ل دیرۆکا
خهباتا خوه بگرن و بلا ئالاڤێن مه ئالاڤێن سهردهمانه بن، ل
گۆر پێکهاتهێن کوردی و پێکهاتێن دیرۆکی. ئهز دبینم کو زاراڤێ
کرمانجییا ناڤهراست بتنێ زاراڤهک میلی و لۆکاله، ئهو ژی وهکو
کرمانجی یه ههرچهنده کرمانجی بهرفرههتر و کهڤنتره و
ههژمارا ئاخڤتنکهرێن وی پترن، بهلێ کرمانجییا ناڤهراست نکارت
نوونهراتییا تهڤایا مللهتێ کورد ل باشوورێ کوردستانێ و دهرڤه
بکهت، چونکی دهڤهرێن جودا جودا ههنه، زاراڤێن جودا جودا
ههنه، ههر دهڤهرهک و زاراڤهک پێکهاتهیهکێ دیرۆکی و جڤاکی
یه، لهورا ژی زاراڤێ وێ دهڤهرێ دکارت پتر خزمهتا خهلکێ وێ
بکت. پهیداکرنا بهرههمدانا مهعریفی ل ناڤ کوردان ب سهپاندنا
زاراڤهکێ تایبهت نابت، بهلێ دبت ب بهشدارییا گهلهک زاراڤان
ئهو ژی وهکو پرۆسه، نهکو بریارهکا سیاسی.
ئهز و ههڤزمانێن خوه رژد و خهمخوهرن کو ئاستێ رهوشهنبیریێ ل
سهرانسهر کوردستانێ بلند ببیت و هزر، فهلسهفه، پهروهرده و
فێرکرن پێش بکهڤیت، ئهم رژدن ژی کو زمانێ ههڤپهیڤینێ دناڤبهرا
ههموو لایهنان ده بهێزتر ببیت. بهلێ ب کار و ههولدانێن ساز،
نهک ب خوهدیتنا زاراڤهکێ یان دهڤهرهکێ یان جهند نڤیسکاران.
ئهم ب چاڤهکێ مهزن و بوهادار ل ههموو نڤیسکار و ئهکادیمستێن
کورد ل ههر درێ دنێرن و گهلهک ژ وان د رێکا خهبات و
قوربانیدانێ ده بوونه شههیدێن ڤی وهلاتی، بهلێ مخابن کو
هندهک کهس دخوازن بهرژهوهندییا گشتی یا مللهتێ کورد بگۆری
بهرژهوهندییا تایبهت و کهساتی بکن. مه هزر دکر کو نڤیسکار،
رهوشهنبیر، ئهکادیمست و بسپۆرێن زمانی ل سلێمانیێ دێ ههول دهن
پرێن پهیوهندیێ ئاڤا بکهن و مهودایان دناڤبهرا ههموو کوردان
ده نێزیک بکن، مه هزر دکر ژی کو ئهو دێ ب ههڤکاری کارن
دهربرینێ ژ دهرد و تراژیدییا مرۆڤێ کورد ل ههر دهڤهرهکا
ههبیت، بکن، بهلێ مخابن کو بهرژوهندییا تاکهکهسی یان یا
ههرێمهکێ ب سهر بهرژهوهندییا گشتی ئێخستن. ئێدی پرسیار و
گومان ل نک مه پهیدا بوویه:
ئهو کهسێن کو دخوازن زاراڤهکێ کوردی ل سهر ههموو کوردان
بسهپینن، گهلۆ ماف ههنه نوونهراتییا ههموو کوردان بکن؟
ههگهر ئهو مافه ههبن، کێ دایه وان؟ و ههگهر ئهو مافه
نهبن، ئهم هێڤیدارن کو پتر رێزێ ل پێکهاتهیێن کوردی بگرن و ب
چاڤهکێ بچووک ل چو زاراڤ و دهڤهران نه نێرن.
ل دوماهیێ ئهز ب سوپاسی ڤه ژ وه یێن ریزدار دخوازم ئهڤان خالێن
گرنگ ل بهر چاڤ وهربگرن:
1- پارازتنا پێکهاتهیێن جڤاکی، رهوشهنبیری، هزری و کولتووری ل
ههموو دهڤهرێن کوردستانێ ئهو ژی ب رێکا ئازادییا خواندن و
نڤیسین و فێرکرن و پهروهردهکرنێ، ههر دهڤهرهک ب شیوهزارێ
خوه.
2- پارزاتنا ههڤگرتن و ئێکبوونا مللهتێ کورد و نهدانا دهرفهتێ
بۆ پهیدابوونا دووبهرهکی و ناکۆکییان.
3- سهپاندن و زالبوونا شیوهزارهکێ زیانێ دگههینت ئاستێ خواندن
و فێرکرنێ ب تایبهت ل ناڤ تهخا قوتابی و لاوان.
4- پارازتنا کولتوور و رهوشت و تیتالێن کوردهواری یێن رهسهن ب
پارازتنا زمان و شیوهزاران ڤه پابهنده.
5- لاوازبوونا زاراڤهکێ واتهیا لاوازبوونا پهیوهندییێن مرۆڤی
دگهل دهردۆرا وی ددت.
6- نزمبوونا ئاستێ فێرکرن و پهروهردهیێ دێ بیته هۆکار بۆ
نزمبوونا ئاستێ کار و خهبات و ئافراندنێ.
7- سهرخوهبوونا کوردستانێ کهفیله کو زمانهکێ ستاندارت پهیدا
بکهت، بهلێ نۆکه کوردستان پارچهیهکه ژ عیراقا فهدرال و
زمانێ فهرمی ل عیراقێ زمانێ عهرهبی یه چونکی دهولهتهک
سهربخوه یه.
8- رێگرتن ل داگیرکهران و لایهنێن بهرژوهندخواز، ئهوێن کو
دخوازن هزر و ههستێ نهتهوهیی ل نک مرۆڤێ کورد ل هندهک
دهڤهران لاواز بکهن ئهو ژی ب رێکا سهپاندنا پرۆژهیێن خوه.
9- پارازتنا ماف و بوها و بنهمایێن ههبوونا تاکهکهسێ کورد
بهری ههرتشتی ژی زمان و شیوهزار.
